Ewald Georg von Kleist

Kamień Pomorski, głaz narzutowy poświęcony dziekanowi
Tablica na głazie poświęconym dziekanowi

Ewald Georg von Kleist[1], Ewald Jürgen von Kleist[2] (ur. 10 czerwca 1700 w Wicewie koło Białogardu, zm. 10 grudnia 1748 w Koszalinie) – niemiecki prawnik i uczony, jeden z dwóch niezależnych wynalazców butelki lejdejskiej[3] (drugim był Pieter van Musschenbroek).

Życiorys

Urodził się 10 czerwca 1700 w Wicewie koło Białogardu[4]. Ukończył gimnazjum akademickie w Gdańsku, a następnie studiował nauki prawne w Lipsku i w Lejdzie. Po ich ukończeniu wrócił do Kamienia Pomorskiego, gdzie odziedziczył majątek po wuju[5], i w 1722 r. został dziekanem kapituły przy katedrze[6], z czym wiązała się opieka nad szkołą katedralną[5].

W wolnym czasie badał zjawiska elektryczne i 11 października 1745 r. przeprowadził udaną próbę z kondensatorem elektrycznym, który był zamkniętym korkiem naczyniem ze szkła wypełnionego wodą. Przez korek przebito na wylot miedziany drut. Butelkę można było naładować elektrycznie, pocierając pręt jedwabiem. W liście z 19 grudnia 1745 r. do profesora Johanna Gottloba Krügera z Halle, opisał swoje doświadczenia, a list ten znalazł się później w książce Krügera Historia Ziemi. O dokonanym odkryciu poinformował listem z 4 listopada 1745 członka Berlińskiej Akademii Nauk i sekretarza jej sekcji fizyki Johanna Lieberkühna oraz kolegę z czasów gimnazjum w Gdańsku, diakona w gdańskim kościele św. Jana Pawła Swietlickiego, który zainteresował nim późniejszego burmistrza Gdańska Daniela Gralatha. Jego wyników nie udało się odtworzyć badającym je naukowcom, jedynie Gralath zdołał je powtórzyć[5].

W 1747 r. został powołany przez Fryderyka II Wielkiego na stanowisko prezesa Sądu Królewskiego w Koszalinie, które piastował do śmierci 10 grudnia 1748 r.[5] w Koszalinie[4].

W 2021 wyremontowany został dworek, w którym mieszkał, a w miejskim muzeum powstała interaktywna wystawa poświęcona jego życiu[6].

Przypisy

  1. JerzyJ. Sawicki JerzyJ., Ewald Georg Kleist : wielki odkrywca z małego miasta : Kamień Pomorski 1745, Warszawa: Instytut Historii Nauki PAN, 2018, ISBN 978-83-86062-39-3, OCLC 1091331758 [dostęp 2021-09-15] .
  2. Kleist Ewald Jurgen, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2021-12-20] .
  3. Jerzy Sawicki, Kleist vs. Musschenbroek – trudna droga do prawdy, Studia Historiae Scientiarum, 17, (Dec. 2018), 275–340. https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.18.011.9331
  4. a b R.R. Nowakowski R.R., P.P. Szymczak P.P., I.I. Moszyńska I.I., Ewald Jürgen von Kleist – Człowiek i jego dzieło, „Maszyny Elektryczne : zeszyty problemowe”, Nr 4 (112), 2016, ISSN 0239-3646 [dostęp 2021-07-21]  (pol.).
  5. a b c d Butelka Kleista [online], DeltaMi [dostęp 2021-07-21]  (pol.).
  6. a b Zachodniopomorskie/ Wystawa poświęcona zapomnianemu wynalazcy von Kleistowi [online], Nauka w Polsce [dostęp 2021-07-21]  (pol.).

Linki zewnętrzne

  • Biografia (niem.)
  • Kurzer Artikel über die Geschichte der Elektrizität (niem.)
  • Romuald Nowakowski, Piotr Szymczak, Izabela Moszyńska, Ewald Jürgen von Kleist – Człowiek i jego dzieło, Maszyny Elektryczne - Zeszyty Problemowe Nr 4/2016, s. 1-6
  • VIAF: 69709987
  • LCCN: no2018136589
  • GND: 117523585
  • PLWABN: 9810620797505606
  • NUKAT: n2018172259
  • WorldCat: lccn-no2018136589
  • PWN: 3922812
  • Britannica: biography/E-Georg-von-Kleist
  • NE.se: ewald-von-kleist-(1700-48)